Με εκτελεστικό διάταγμα που υπέγραψε την Πέμπτη, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ζητά από τις πολιτείες και τους δήμους να διαλύσουν κατασκηνώσεις αστέγων και να μεταφέρουν όσους διαμένουν σε αυτές σε «κέντρα θεραπείας». Η κίνηση αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις υπεράσπισης των δικαιωμάτων των αστέγων, που κάνουν λόγο για «επιθετική ποινικοποίηση της αστεγίας» και «παραβίαση δικαιωμάτων».

Το διάταγμα δίνει εντολή στην υπουργό Δικαιοσύνης Παμ Μπόντι να υποστηρίξει νομικά την απαγόρευση των καταυλισμών, παρότι παραμένει ασαφές το πώς θα μπορούσε να ανατρέψει ήδη υπάρχοντα νομικά προηγούμενα. Η παρέμβαση αυτή έρχεται σε συνέχεια απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου το 2024, που δίνει τη δυνατότητα στους δήμους να απαγορεύσουν την εγκατάσταση καταυλισμών σε δημόσιους χώρους.

Ωστόσο, η National Coalition for the Homeless προειδοποιεί ότι το διάταγμα αυτό δεν αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της αστεγίας και πιθανόν θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη επιδείνωση της κρίσης. Κατηγορεί επίσης τη διοίκηση Τραμπ για αποδυνάμωση των πολιτικών δικαιωμάτων και της προστασίας των ψυχικά ασθενών.

Παρότι ο Τραμπ προτείνει τη μεταφορά των αστέγων σε κέντρα ψυχικής υγείας ή απεξάρτησης, δεν γίνεται καμία αναφορά σε σχέδιο για τη δημιουργία νέων δομών, ούτε για τη διεύρυνση της πρόσβασης σε φθηνή στέγη.

Το 2024, σύμφωνα με στοιχεία του Interagency Council on Homelessness, ο αριθμός των αστέγων στις ΗΠΑ ξεπέρασε τις 770.000, αυξημένος κατά 18% σε σχέση με προηγούμενα έτη. Από αυτούς, περίπου το 36% ζούσε σε ανοιχτούς χώρους ή πρόχειρα καταλύματα.

Το National Homelessness Law Center σημειώνει ότι η επιβολή υποχρεωτικής μεταφοράς σε ιδρύματα χωρίς συναίνεση παραβιάζει βασικά ανθρώπινα δικαιώματα και υπονομεύει τις προσπάθειες επίλυσης του προβλήματος μέσω κοινωνικής πολιτικής. Παράλληλα, οι περικοπές στη στέγαση και την υγειονομική περίθαλψη που υιοθετήθηκαν τα τελευταία χρόνια δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο.

Οι επικριτές επισημαίνουν ότι η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται δεκαετίες πριν, με το μαζικό κλείσιμο ψυχιατρικών ιδρυμάτων και την ελλιπή στήριξη της κοινοτικής φροντίδας. Η απουσία επαρκούς χρηματοδότησης, σε συνδυασμό με τη χρόνια έλλειψη προσιτής στέγης και την άνοδο της φτώχειας, συνέβαλαν καθοριστικά στην τρέχουσα κρίση.

Το διάταγμα προβλέπει την παροχή επιπλέον χρηματοδοτήσεων μόνο σε πόλεις που εφαρμόζουν αυστηρούς περιορισμούς για τις κατασκηνώσεις, τη χρήση ουσιών και τις καταλήψεις, ενώ αποκλείει τη χρηματοδότηση σε προγράμματα που περιλαμβάνουν χώρους ελεγχόμενης χρήσης ναρκωτικών.

Ο φόβος που εκφράζουν οι οργανώσεις είναι ότι, χωρίς κοινωνική στήριξη και στέγαση, το μέτρο αυτό δεν θα μειώσει την αστεγία, αλλά θα τη μεταφέρει από τα μάτια της κοινής γνώμης στους θαλάμους ιδρυμάτων – χωρίς καμία ουσιαστική λύση.