Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε νέες κατευθυντήριες γραμμές που αποσκοπούν στη στήριξη των κρατών μελών στην αποτελεσματική εφαρμογή του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα (Social Climate Fund – SCF) και στην ολοκλήρωση των Κοινωνικών Κλιματικών Σχεδίων (Social Climate Plans – SCPs).
Το Ταμείο, που θα τεθεί σε ισχύ το 2026 με προϋπολογισμό άνω των 86 δισ. ευρώ, στοχεύει να διασφαλίσει ότι η πράσινη μετάβαση θα είναι δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς. Ειδικότερα, επιδιώκει να στηρίξει τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις ώστε να μπορέσουν να υιοθετήσουν καθαρότερες μορφές ενέργειας και μεταφορών.
Η χρηματοδότηση του SCF θα προέρχεται από τα έσοδα του νέου συστήματος εμπορίας εκπομπών ETS2, που θα καλύπτει τις εκπομπές από καύσιμα σε κτίρια, οδικές μεταφορές και άλλους τομείς.
Κύριοι στόχοι και αρχές εφαρμογής του Ταμείου
Οι νέες οδηγίες της Επιτροπής παρέχουν ένα πρακτικό πλαίσιο για την εκπόνηση και εφαρμογή των εθνικών σχεδίων, με στόχο τη γρήγορη και αποτελεσματική διοχέτευση πόρων σε όσους πλήττονται από ενεργειακή ή μεταφορική φτώχεια.
Οι βασικές αρχές του μηχανισμού είναι:
- Προβλεψιμότητα: Τα Σχέδια καθορίζουν εκ των προτέρων τα ποσά και τα χρονοδιαγράμματα πληρωμών.
- Πληρωμές βάσει επιδόσεων: Οι εκταμιεύσεις πραγματοποιούνται μόνο όταν επιτυγχάνονται συγκεκριμένοι στόχοι.
- Απλοποιημένη διαχείριση: Τα κράτη μέλη μπορούν να αξιοποιήσουν υπάρχουσες δομές από την Πολιτική Συνοχής και το Ταμείο Ανάκαμψης (RRF).
- Συμμετοχική διακυβέρνηση: Προβλέπεται ενεργός συμμετοχή τοπικών αρχών, κοινωνικών εταίρων και φορέων της κοινωνίας των πολιτών.
- Διαφάνεια και λογοδοσία: Θα χρησιμοποιείται ενιαίο ψηφιακό σύστημα παρακολούθησης και αναφοράς για όλες τις επενδύσεις.
- Προστασία ευρωπαϊκών πόρων: Ενίσχυση μηχανισμών ελέγχου για την αποφυγή απάτης, διαφθοράς ή διπλής χρηματοδότησης.
Διαδικασία χρηματοδότησης και προθεσμίες
Για να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση, τα κράτη μέλη οφείλουν να:
- Ενσωματώσουν στη νομοθεσία τους το νέο ETS2.
- Υποβάλουν προς έγκριση τα Κοινωνικά Κλιματικά Σχέδιά τους στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η Επιτροπή έχει περιθώριο έως πέντε μήνες για την αξιολόγηση κάθε σχεδίου. Εφόσον εγκριθεί, οι χώρες θα μπορούν να υποβάλουν αίτημα πληρωμής από τις 31 Ιουλίου 2026, εφόσον έχουν εκπληρώσει τους συμφωνημένους στόχους.
Το SCF θα λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ του τρέχοντος και του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της ΕΕ (MFF), αξιοποιώντας την εμπειρία των μηχανισμών του RRF και της Πολιτικής Συνοχής.
Ιστορικό και προοπτικές
Για την περίοδο 2026–2032, το Ταμείο αναμένεται να κινητοποιήσει τουλάχιστον 86,7 δισ. ευρώ, συνδυάζοντας έσοδα από το ETS2 και συνεισφορές των κρατών μελών (τουλάχιστον 25% του κόστους των σχεδίων).
Η χρηματοδότηση θα κατευθυνθεί σε δράσεις όπως:
- Ανακαινίσεις κτιρίων και βελτίωση ενεργειακής απόδοσης.
- Εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και φωτοβολταϊκών.
- Ανάπτυξη βιώσιμων μεταφορών χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών.
Η Σουηδία και η Λετονία είναι τα πρώτα κράτη που υπέβαλαν επίσημα τα σχέδιά τους, ενώ πάνω από τα μισά κράτη μέλη έχουν ήδη αποστείλει προσχέδια.
Η Κομισιόν συνεχίζει τις διαβουλεύσεις με τις χώρες μέσω της ομάδας εμπειρογνωμόνων SCF, προωθώντας ενιαίες κατευθύνσεις και τεχνική καθοδήγηση, συμπεριλαμβανομένης της αρχής «Μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» (Do No Significant Harm) που εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2025.
